| تقلیلگرائی فوقطبیعتگرایانه در اندیشه فرااخلاقیِ ابن سینا |
| Paper ID : 1022-IBSIC-FULL |
| Authors: |
|
behrouz muhammadimunfared * Department of Ethics, University of Tehran, Tehran, Iran |
| Abstract: |
| با بررسی آثار منطقی ابنسینا مشاهده میشود که وی گزارههای اخلاقی را از جمله مشهورات خاص و یا همان آرای محموده دانسته است. برای همین در ابتدا تصور شده است که وی نوعی برساختگرا یا اعتبارگرا است که منشأ وجود برای " خوبیِ عدالت" یا " بدیِ ظلم" را مجموعه خواست ذهن عقلا دانست که به عنوان آرای محموده یا مشهوره خاص بهشمار میآید. به عبارت دیگر چنین تصور شده است که "خوبیِ عدالت و راست گفتن" و "بدیِ ظلم یا دروغگفتن" حقیقت و وجودی غیر از برساخته شدن توسط این ذهنها نداشته و در این صورت ابنسینا ناواقعگرا است. به هر حال با تدقیق در آرای ابنسینا میتوان به این نتیجه رسید که چنین نسبتی به وی نادرست است و بحثهای فوق صرفاً در حوزه اثبات و معرفتشناسی است. به این معنا که ابنسینا درصدد است که منبع، منطق و نحوه معرفت به گزارههای اخلاقی را معرفی کند. اما در حوزه وجود و ثبوت میتوان نوعی تقلیلگرائی فوقطبیعتگرایانه را به وی نسبت داد. توضیح اینکه وی فضیلتگرا است و وجود فضائل به عنوان ملکههای نفس – از قبیل ملکه عدالت و سخاوت - را باعث سعادت قصوی ( قرب الهی) میداند. ولی باید توجه داشت که این فضائل با تکرار فعل-های منطبق با آنها و در نهایت خو گرفتن نفس با آنها محقّق میشود. از این جهت میتوان بحث را به افعالی که باعث این فضائل میشوند معطوف داشته و عنوان خوبی و بدی را بر آنها حمل کرد. از اینجا میتوان به نسبت بین خوبی هر یک از رفتارها با سعادت نفس پی برد. به این صورت که تکرار فعل باعث فضیلت شده و فضیلت نیز علت سعادت نفس خواهد بود. پس میتوان حقیقت "خوبی فعل" را به سعادت ارجاع داد و برای نمونه عبارت " راست گفتن خوب است" را به این اصل ارجاع داد که "راست گفتن باعث سعادت قصوی است" و این همان تقلیلگرائی فوق-طبیعتگرایانه است. بر این اساس، میتوان " خوبی فعل" را اینهمان با " علیت برای سعادت قصوی" دانست و این علیت نیز امری فوقطبیعی خواهد بود. پژوهش حاضر میکوشد ابتدا حیث معرفتی – و در نتیجه وجودی یا ثبوتی نبودن- آرای محموده را در ارتباط با اخلاقیات بیان نماید. سپس با کمک آرای ابنسینا در علمالنفس فلسفی اثبات نماید که وی برساختگرا نبوده و در عوض نوعی واقعگرای تقلیلگرا است، هر چند نمیتوان وی را واقعگرائی اخلاقی واقعی دانست. |
| Keywords: |
| ابن سینا، تقلیلگرائی فوقطبیعتگرایانه، فرااخلاق، برساختگرائی اخلاقی، واقعگرائی اخلاقی |
| Status : Paper Accepted (Oral Presentation) |